Dankzij de recordwarme zomer is de Noordzee flink opgewarmd. Deze ‘natuurlijke thermostaat’ kan ons enige tijd milde lucht bezorgen, maar ook forse herfstbuien geven. Wat gaat de herfst ons brengen?
Door de lage gasvoorraad en de wereldonrust staan de energieprijzen onder druk. Gas en stroom kunnen deze herfst en winter eerder duurder dan goedkoper worden. Duurzame energie kan die prijzen nog enigszins in toom houden. Een milde herfst is daarom welkom; de kachel kan langer uitblijven.
In juni en juli waren er forse hittepieken en augustus kende zeer warme dagen. Water warmt langzamer op dan lucht, waardoor de hoogste watertemperaturen meestal in augustus worden gemeten. Tussen 15 en 17 augustus was de Noordzee bij Lichteiland Goeree gemiddeld 21,5 graden. Daarmee werd het oude record uit 2018 met eentiende graad verbeterd.
Die warme Noordzee is onze natuurlijke thermostaat. Vooral als de wind van zee waait, kunnen de temperaturen aangenaam zijn of hoog uitpakken. Tegelijkertijd is al dat dampende vocht brandstof voor herfstbuien. De weerspreuk ‘Voor de langste dag neemt de zee, na de langste dag geeft de zee’ klopt. Vooral als storingen, lage luchtdruk en koudere bovenlucht samenkomen, zijn plensregens, onweer en zelfs waterhozen mogelijk.
Een waterhoos bij Ameland. Foto: ANP
Zoals in 2023. Die herfst was een duidelijk voorbeeld van hoe mild en nat samen kunnen gaan. Gemiddeld over het land viel 365 millimeter neerslag, tegen 222 millimeter ‘normaal’. Daarmee was het de op één na natste herfst sinds het begin van de metingen. Met gemiddeld 12,8 graden tegen 10,9 graden ‘normaal’ was de herfst bovendien de op één na mildste sinds 1901. Alleen 2006 was nog milder.
Of we dit jaar nog een fraaie Indian summer krijgen, hangt van diverse factoren af. Met zuiden- of zuidoostenwind kan de middagtemperatuur nog boven 20 graden uitkomen. Maar de straalstroom, de luchtrivier op pakweg 10 kilometer boven ons, wordt in de herfst doorgaans sterker. Het grotere temperatuurverschil tussen Noord-Europa en de evenaar houdt deze sterke westelijke wind in stand. De straalstroom kan oceaanstoringen aanvoeren die nat stormweer brengen. Voorlopig gaan de prognoses uit van wisselvallige dagen met af en toe nazomerse oplevingen.
Ook restanten van een tropische wervelstorm kunnen nazomerweer op de rit krijgen. Aan de oostkant van zo’n lagedrukgebied kan een zuidelijke stroming ontstaan, waarmee warme lucht naar ons wordt aangevoerd. Zie het als een soort warmtepomp. De warme lucht op hoogte draagt bij aan versterking van hoge luchtdruk.
Maar op het gebied van tropische orkanen is het momenteel opvallend rustig. Dit komt door El Niño. Het uitzonderlijk warme zeewater in de tropische Stille Oceaan beïnvloedt wereldwijd de luchtstromingen. El Niño kan zelfs zeer sterk worden. Sterke El Niño gaat het ontstaan van tropische wervelstormen boven de Atlantische Oceaan tegen. Er ontstaat een ‘orkaanschild’. Sterke windschering (windveranderingen op hoogte) en droge lucht boven de Atlantische Oceaan maken het voor tropische stormen moeilijk om zich verder te ontwikkelen. Voor ons herfstweer is de invloed van El Niño echter beperkt. De heersende drukverdeling en de ligging van de straalstroom zijn belangrijker.
Tijdens periodes van nazomerweer kan het overdag nog heerlijk warm zijn en denkt u misschien niet zo snel aan een trui of jas. Maar het zijn uitgerekend de kalme hogedruk-situaties die, geholpen door de langere nachten en vochtigere lucht, de eerste nachtvorst van het seizoen, mist en laaghangende wolken (stratus) kunnen opleveren. In dit geval duurt het enige tijd voordat de temperatuur op niveau is, vaak rond het middaguur of iets daarna. Kortom, de warme Noordzee is geen garantie voor stabiel, warm najaarsweer.
Meer tips, weetjes, interviews en programma-informatie leest u in MAX Magazine. Bent u nog geen abonnee? U kunt zich hier bij ons aansluiten.
Jordi Bloem is media-meteoroloog. Hij werkte 22 jaar bij MeteoGroup, voorheen Meteo Consult, in Wageningen en maakte weerberichten voor (regionale) televisie, radio en online. Sinds 2022 is hij freelancer voor o.a. Omroep West en verzorgt samen met Grieta Spannenburg de weerpagina van MAX Magazine.
