Is het brullen of loeien? Het is burlen! Met veel lawaai kondigen de herten de herfst aan. In september burlen de edelherten, in oktober volgen de damherten. Wij geven tips waar u deze bijzondere herfstgeluiden kunt horen.
Het is echt een bijzonder geluid. Wie voor het eerst een burlend hert hoort, zal zich afvragen hoe en waarom een hert zo’n geluid produceert. U hoort het burlen al van verre, het geeft aan dat het volop paartijd is voor herten.
Het paren zelf, daar zult u weinig van zien, maar de lokroep van mannetjesherten op zoek naar vrouwtjes, die is van verre te horen. Het burlen is een geluid dat je het best met een het loeien van een koe kunt vergelijken, maar het is lager van toon. Hoe indrukwekkender een mannetje (bok of hert) burlt, hoe groter de kans dat hij een vrouwtje (hinde) vindt.
Alleen flink burlen is overigens niet genoeg, de hormonen laten bij een bok in deze tijd veel meer gebeuren. Zijn haren rond de hals groeien, hij krijgt zogenaamde ‘bronstmanen’. Ook zijn keel zet uit (de ‘keelzak’ groeit) waardoor er een extra klankkast ontstaat om het burlende geluid goed te laten klinken. Eerder al is het gewei flink groter geworden. De stokken op zijn kop kan hij gebruiken om ermee tegen struiken en boompjes te slaan. Dat moet indruk maken op de hindes. Evenals de geur van zijn urine: een bronstige bok urineert regelmatig tegen zijn eigen buik. Die ‘parfum’ combineert hij soms met een modderbad. U kunt de plekken waar de bokken over de vochtige bosgrond rollen vaak vinden in de omgeving waar u burlende herten hoort.
Vierentwintig uur per dag zijn de bokken druk bezig om indruk op hun concurrenten en de hindes te maken. Als het nodig is, leidt dat tot een gevecht tussen twee hormoon-gestuurde mannetjes. Met hun grote geweien staan ze dan tegenover elkaar. Soms is dreigen genoeg en druipt een van de twee af, maar soms wordt het een echte knokpartij van gewei tegen gewei. Uiteindelijk mag alleen het dominantste mannetje met de hindes paren. Als bok zet je dus alles op alles om zo sterk mogelijk over te komen.
Tijdens de bronst eten of slapen ze nauwelijks. U moet dan ook niet verbaasd opkijken als een imposant hert zomaar ergens ligt of verdwaasd over een pad loopt. Hij lijkt dan de uitputting nabij, want dag in dag uit bezig zijn met het verjagen van de concurrent en het vinden van geschikte hindes vraagt heel veel energie. Is de paartijd voorbij, dan keert de rust onder herten terug. Zo ongeveer eind september loopt de bronst voor edelherten ten einde.
Best bijzonder dat juist dan de bronsttijd bij damherten begint, alsof de natuur dat zo voor ons geregeld heeft. Die bronst verloopt hetzelfde. Dus mocht u het burlen van edelherten gemist hebben, dan bieden de damherten elders in het land u een tweede kans.
Damhert bij de Amsterdamse Waterleidingduinen. Foto: AWD.
Veluwe:
Flevoland:
Noord-Brabant:
Limburg:
Zeeland:
Noord/Zuid-Holland:
Flevoland:
Utrecht:
U kunt mee met een georganiseerde excursie, al zijn die meestal al lang van tevoren volgeboekt. Minstens zo leuk is het om zelf op zoek te gaan. In de vroege ochtend en tegen het vallen van de avond is de kans het grootst dat u burlende herten hoort en ziet. Voor routes, tips en excursies:
natuurmonumenten.nl; staatsbosbeheer.nl; wandel.nl
Met een schofthoogte (van de grond tot nek/schouders) van ruim 100 cm is het edelhert het grootste van de drie. Het kleinste hert, de ree, heeft een gemiddelde schofthoogte van zo’n 80 cm. Reeën zijn de enige herten die – behalve op Vlieland en Texel – in heel Nederland voorkomen. De middelste van deze drie op de foto, het damhert, leeft ook in hertenkampen.
Bij reeën zijn het de vrouwtjes die geluid maken. Met een korte, harde fluitjes proberen ze een mannetje te lokken. De paartijd van reeën valt eind juli, begin augustus.
Meer tips, weetjes, interviews en programma-informatie leest u in MAX Magazine. Bent u nog geen abonnee? U kunt zich hier bij ons aansluiten.
Kees Loogman werkte als journalist en redacteur bij diverse tijdschriften. Hij was onder andere tien jaar hoofdredacteur van het natuurmagazine Grasduinen. Door zijn grote belangstelling voor cultuur, kunst en buitenactiviteiten stelt hij voor MAX Magazine met veel plezier de wekelijkse rubriek Eropuit! samen.
